De belastingen of sociale premies schuldige combinant

Artikel 3.65a leden 6 en 7 Aanbestedingswet 2012 luidt als volgt:

6.            Het speciale-sectorbedrijf toetst of de draagkracht of bekwaamheid van een natuurlijke persoon of rechtspersoon waarop een ondernemer zich beroept, valt onder een door het speciale-sectorbedrijf gestelde uitsluitingsgrond en of deze natuurlijke persoon of rechtspersoon voldoet aan de door het speciale-sectorbedrijf gestelde geschiktheidseisen met betrekking tot de financiële en economische draagkracht of de technische bekwaamheid en beroepsbekwaamheid.

7.            De artikelen 2.92, vijfde en zesde lid, en 2.95, tweede lid, zijn van overeenkomstige toepassing.

Het artikel betreft de implementatie van de tweede alinea van artikel 79 lid 2 Richtlijn 2014/25/EU waarin is bepaald:

Wanneer aanbestedende instanties overeenkomstig artikel 80 van deze richtlijn een beroep hebben gedaan op de in Richtlijn 2014/24/EU bedoelde uitsluitings- of selectiecriteria, gaan zij in overeenstemming met artikel 80, lid 3, van deze richtlijn na of de andere entiteiten op wier draagkracht de ondernemer zich wil beroepen, aan de betrokken selectiecriteria voldoen dan wel of er gronden tot uitsluiting zijn, die de aanbestedende instanties hebben vermeld, overeenkomstig artikel 57 van Richtlijn 2014/24/EU. De aanbestedende instantie eist dat de ondernemer een entiteit die niet voldoet aan een betrokken selectiecriterium, of ten aanzien waarvan gronden tot uitsluiting bestaan die de aanbestedende instantie heeft vermeld, vervangt. De aanbestedende instantie kan eisen, of de lidstaat kan eisen dat zij eist, dat de ondernemer een entiteit ten aanzien waarvan door de instantie genoemde niet-dwingende gronden tot uitsluiting bestaan, die de aanbestedende instantie heeft vermeld, vervangt.

En volgens artikel 2.92 leden 5 en 6 Aanbestedingswet 2012 geldt:

5.            De aanbestedende dienst draagt er zorg voor dat de ondernemer een natuurlijke persoon of een rechtspersoon op wie een uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 2.86 van toepassing is of die niet voldoet aan een geschiktheidseis als bedoeld in het vierde lid, vervangt.

6.            De aanbestedende dienst kan verlangen dat de ondernemer een natuurlijke persoon of een rechtspersoon op wie een uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 2.87 van toepassing is, vervangt.

Bij de dwingende uitsluitingsgrond van de eerste alinea van artikel 57 lid 2 Richtlijn 2014/24/EU, dat gaat over het niet voldoen aan de verplichtingen tot betaling van belastingen of sociale premies zoals vastgesteld bij een onherroepelijke rechterlijke of administratieve beslissing, zie daartoe ook artikel 2.86 lid 4 Aanbestedingswet 2012, is ‘selfcleaning’ en een daarmee verband houdende ‘evenredigheidstoets’ niet aan de orde. Zie namelijk artikel 57 lid 6 Richtlijn 2014/24/EU en artikel 2.87a lid 1 Aanbestedingswet 2012.

Dat hoeft echter, mede vanwege toepassing van het evenredigheidsbeginsel, niet per se funest uit te pakken voor een tijdelijke combinatie waarvan op een combinant de dwingende uitsluitingsgrond van de eerste alinea van artikel 57 lid 2 Richtlijn 2014/24/EU (artikel 2.86 lid 4 Aanbestedingswet 2012) van toepassing is.

Een tijdelijke combinatie hoeft alsdan immers niet per se (automatisch) te worden uitgesloten van de aanbestedingsprocedure. En de wel verplicht uit te sluiten combinant hoeft in het voorkomend geval niet te worden vervangen door de tijdelijke combinatie.

Het gaat er namelijk om, of een tijdelijke combinatie in haar geheel ‘kan worden geacht integer en betrouwbaar te zijn’. En het niet vervangen van de uitgesloten combinant is toegestaan op voorwaarde dat de betreffende uitsluiting ‘die combinatie niet belet te voldoen aan de in de betrokken procedure toepasselijke selectiecriteria en niet leidt tot een wezenlijke wijziging van de inschrijving van die combinatie’.

Zo blijkt uit het arrest HvJEU 12 november 2026 in zaak C-268/25 (ETS e.a.):

https://infocuria.curia.europa.eu/tabs/document/C/2025/C-0268-25-00000000RP-01-P-01/ARRET/329177-NL-1-html

65           Overeenkomstig artikel 79, lid 2, tweede alinea, tweede volzin, van richtlijn 2014/25 eist de aanbestedende instantie dat de ondernemer een entiteit vervangt op de draagkracht waarvan hij een beroep wil doen en ten aanzien waarvan gronden tot uitsluiting als bedoeld in artikel 57 van richtlijn 2014/24 bestaan die de aanbestedende instantie heeft vermeld.

66           Wat het tijdstip betreft waarop die vervanging moet plaatsvinden, volgt uit de bewoordingen zelf van artikel 79, lid 2, tweede alinea, tweede volzin, van richtlijn 2014/25 dat deze bepaling ziet op een situatie waarin de ondernemer de entiteit op wier draagkracht hij zich wil beroepen, moet vervangen nadat die ondernemer zijn verzoek tot deelname aan de betrokken aanbestedingsprocedure heeft ingediend. Pas nadat een dergelijk verzoek is ingediend, kan de aanbestedende instantie dit immers onderzoeken om na te gaan of de betrokken ondernemer zich heeft beroepen op de draagkracht van entiteiten ten aanzien waarvan verplichte uitsluitingsgronden bestaan.

67           Wat voorts de vraag betreft of artikel 79, lid 2, tweede alinea, tweede volzin, van richtlijn 2014/25 van toepassing is op een tijdelijke combinatie van ondernemers, moet worden opgemerkt dat deze bepaling weliswaar niet uitdrukkelijk ziet op een dergelijke combinatie, maar dat artikel 79, lid 2, vierde alinea, van richtlijn 2014/25 bepaalt dat „[o]nder dezelfde voorwaarden [...] een combinatie van ondernemers zoals bedoeld in artikel 37 [van deze richtlijn] zich [kan] beroepen op de draagkracht van de deelnemers aan de combinatie”. Zoals de advocaat-generaal in punt 55 van haar conclusie heeft aangegeven, verwijzen de woorden „onder dezelfde voorwaarden” naar de bepalingen van dat artikel 79, lid 2, hetgeen impliceert dat de verplichting die is opgenomen in de tweede alinea, tweede volzin, van dat artikel 79, lid 2, van toepassing is op een tijdelijke combinatie van ondernemers. Hieruit volgt dat een aanbestedende instantie moet eisen dat een dergelijke combinatie een tot die combinatie behorende ondernemer ten aanzien van wie een verplichte uitsluitingsgrond van artikel 57 van richtlijn 2014/24 bestaat, vervangt.

68           Deze uitlegging van artikel 79, lid 2, tweede alinea, tweede volzin, van richtlijn 2014/25, die blijkt uit de bewoordingen en de context van deze bepaling, draagt bij tot de verwezenlijking van de doelstelling van deze richtlijn, die er blijkens overweging 2 van die richtlijn in bestaat ervoor te zorgen dat overheidsopdrachten in de onder deze richtlijn vallende sectoren voor mededinging worden opengesteld door zo veel mogelijk inschrijvers te laten deelnemen aan aanbestedingsprocedures (zie naar analogie arrest van 8 december 2022, BTA Baltic Insurance Company, C‑769/21, EU:C:2022:973, punten 35 en 36 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Met deze uitlegging kan immers worden voorkomen dat een tijdelijke combinatie van ondernemers automatisch wordt uitgesloten wanneer slechts op één van de ondernemers die tot die combinatie behoort, een verplichte uitsluitingsgrond van toepassing is.

69           Het is evenwel van belang om twee verduidelijkingen aan te brengen met betrekking tot de in artikel 79, lid 2, tweede alinea, tweede volzin, van richtlijn 2014/25 neergelegde verplichting dat de aanbestedende instantie eist dat de tijdelijke combinatie van ondernemers een tot die combinatie behorende entiteit vervangt ten aanzien waarvan er een verplichte uitsluitingsgrond van artikel 57 van richtlijn 2014/24 bestaat.

70           In de eerste plaats moet er dienaangaande aan worden herinnerd dat, ten eerste, aanbestedende instanties gedurende de gehele procedure de in artikel 36 van richtlijn 2014/25 neergelegde aanbestedingsbeginselen, waaronder met name de beginselen van gelijke behandeling en evenredigheid, in acht moeten nemen, en ten tweede, overeenkomstig het evenredigheidsbeginsel, dat een algemeen beginsel van Unierecht is, de door de lidstaten of aanbestedende instanties opgestelde regels in het kader van de toepassing van de bepalingen van die richtlijn, zoals de regels voor het bepalen van de voorwaarden voor de toepassing van artikel 57 van die richtlijn - waarnaar artikel 80 van richtlijn 2014/25 verwijst - niet verder mogen gaan dan noodzakelijk is voor het bereiken van de doelstellingen van die richtlijn (zie naar analogie arrest van 30 januari 2020, Tim, C‑395/18, EU:C:2020:58, punt 45 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

71           In dit verband moet de aandacht die de aanbestedende instantie aan de eerbiediging van dit evenredigheidsbeginsel moet besteden, nog groter zijn wanneer de uitsluiting waarin de nationale regeling voorziet, de tijdelijke combinatie van ondernemers niet treft wegens een niet-nakoming die haar kan worden toegerekend, maar wegens een niet-nakoming door een ondernemer die tot deze combinatie behoort (zie naar analogie arresten van 30 januari 2020, Tim, C‑395/18, EU:C:2020:58, punt 48; 3 juni 2021, Rad Service e.a., C‑210/20, EU:C:2021:445, punt 39, en 7 september 2021, Klaipėdos regiono atliekų tvarkymo centras, C‑927/19, EU:C:2021:700, punt 156).

72           De aanbestedende instantie moet dus rekening houden met de middelen die de tijdelijke combinatie van ondernemers tot haar beschikking had om na te gaan of er sprake was van een niet-nakoming door de tot die combinatie behorende ondernemer (zie naar analogie arresten van 30 januari 2020, Tim, C‑395/18, EU:C:2020:58, punt 52; 3 juni 2021, Rad Service e.a., C‑210/20, EU:C:2021:445, punt 40, en 7 september 2021, Klaipėdos regiono atliekų tvarkymo centras, C‑927/19, EU:C:2021:700, punt 157).

73           Hieruit volgt dat de aanbestedende instantie een tijdelijke combinatie van ondernemers moet uitsluiten op grond van de verplichte uitsluitingsgrond van artikel 57, lid 2, van richtlijn 2014/24, indien zij na de door haar te verrichten verificaties van mening is dat de hoofdpartner van deze combinatie zijn zorgvuldigheidsplicht niet is nagekomen, zodat die combinatie in haar geheel niet kan worden geacht integer en betrouwbaar te zijn.

74           In casu staat het aan de verwijzende rechter om de nodige verificaties te verrichten om vast te stellen of ETS, als hoofdpartner van de tijdelijke combinatie ETS e.a., de vereiste zorgvuldigheid aan de dag heeft gelegd.

75           In dit verband moet de verwijzende rechter ten eerste rekening houden met het feit dat Sub-Service aan ETS een UEA heeft verstrekt, dat blijkens artikel 59, lid 1, derde alinea, van richtlijn 2014/24, waarnaar artikel 80, lid 3, van richtlijn 2014/25 verwijst, bestaat in een officiële verklaring van de betrokken ondernemer dat hij zich niet in een van de in artikel 57 van richtlijn 2014/24 bedoelde situaties bevindt. Ten tweede moet deze rechter ook rekening houden met de middelen waarover ETS, als hoofdpartner van de combinatie ETS e.a., beschikte om bij de bevoegde Italiaanse autoriteiten na te gaan of Sub-Service haar fiscale verplichtingen nakwam.

76           In de tweede plaats moet worden opgemerkt dat wanneer de aanbestedende instantie de vervanging verlangt van een ondernemer die deel uitmaakt van een tijdelijke combinatie van ondernemers ten aanzien van wie een verplichte uitsluitingsgrond bestaat, zoals die van artikel 57, lid 2, eerste alinea, van richtlijn 2014/24, zij er overeenkomstig de in artikel 36, lid 1, van richtlijn 2014/25 neergelegde beginselen van transparantie en gelijke behandeling op moet toezien dat de vervanging van deze ondernemer niet leidt tot een wezenlijke wijziging van de inschrijving van die combinatie. Hieruit volgt dat, net als bij een verzoek om verduidelijking van een inschrijving, de vraag van een aanbestedende instantie die een dergelijke vervanging verlangt, er niet toe mag leiden dat die combinatie in werkelijkheid een nieuwe inschrijving indient, aangezien het de oorspronkelijke inschrijving wezenlijk wijzigt (zie naar analogie arrest van 3 juni 2021, Rad Service e.a., C‑210/20, EU:C:2021:445, punten 42 en 44).

77           In casu blijkt uit het verzoek om een prejudiciële beslissing dat ETS, als hoofdpartner van de combinatie ETS e.a., heeft verklaard voornemens te zijn Sub-Service van die combinatie uit te sluiten, zonder dat deze uitsluiting leidt tot een wezenlijke wijziging van haar verzoek om deel te nemen aan de in het hoofdgeding aan de orde zijnde overheidsopdracht.

78           In dit verband moet worden opgemerkt dat artikel 79, lid 2, tweede alinea, tweede volzin, van richtlijn 2014/25 weliswaar enkel verwijst naar de vervanging van een entiteit op de draagkracht waarvan de betrokken ondernemer zich wil beroepen, maar dat uit de uitlegging van deze bepaling in het licht van de doelstelling van deze richtlijn - die er, zoals in punt 68 van het onderhavige arrest is aangegeven, in bestaat zo veel mogelijk inschrijvers te laten deelnemen aan procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten - volgt dat deze bepaling moet worden geacht ook de uitsluiting van een lid van een tijdelijke combinatie van ondernemers toe te staan, zonder dat dit lid wordt vervangen, op voorwaarde dat deze uitsluiting die combinatie niet belet te voldoen aan de in de betrokken procedure toepasselijke selectiecriteria en niet leidt tot een wezenlijke wijziging van de inschrijving van die combinatie. In casu staat het aan de verwijzende rechter om dienaangaande de nodige verificaties te verrichten.

Uit het arrest volgt verder ook, dat het bepaalde in artikel 2.87a lid 1 Aanbestedingswet 2012:

De aanbestedende dienst stelt een gegadigde of inschrijver waarop een uitsluitingsgrond als bedoeld in artikel 2.86, eerste of derde lid, of artikel 2.87 van toepassing is, in de gelegenheid te bewijzen dat hij voldoende maatregelen heeft genomen om zijn betrouwbaarheid aan te tonen. Indien de aanbestedende dienst dat bewijs toereikend acht, wordt de betrokken gegadigde of inschrijver niet uitgesloten.

Geen letterlijke implementatie van artikel 57 lid 6 Richtlijn 2014/24/EU betreft.

Artikel 2.87 lid 1 sub j Aanbestedingswet 2012 luidt immers als volgt:

De aanbestedende dienst kan een inschrijver of gegadigde uitsluiten van deelneming aan een aanbestedingsprocedure op de volgende gronden:

[…]

j.              de aanbestedende dienst toont met elk passend middel aan dat de inschrijver of gegadigde niet voldoet aan zijn verplichtingen tot betaling van belastingen of van sociale zekerheidspremies.

En dat artikel heeft betrekking op de tweede alinea van artikel 57 lid 2 Richtlijn 2014/24/EU).

Zie daartoe het arrest:

54           Bovendien moet worden vastgesteld dat artikel 57, lid 6, van richtlijn 2014/24 - dat een mechanisme van corrigerende maatregelen invoert die ondernemers mogen nemen om aan te tonen dat zij ondanks het bestaan van uitsluitingsgronden betrouwbaar zijn - verwijst naar de uitsluitingsgronden van de leden 1 en 4 van dat artikel 57 en niet naar die van lid 2 van dat artikel 57.

Maar goed, de tweede alinea van artikel 57 lid 2 Richtlijn 2014/24/EU is bij ons in Nederland (dus) een volgens die tweede alinea toegestane (‘mogen’) facultatieve uitsluitingsgrond (geworden), waardoor het bepaalde in artikel 2.87a lid 1 Aanbestedingswet 2012 jo. artikel 2.87 lid 1 sub j Aanbestedingswet 2012 (toch) aannemelijk is.

Lees verder over uitsluitingsgronden en het evenredigheidsbeginsel ook:

https://keesvandewater.blogspot.com/2026/10/valse-verklaringen.html

 

De maatman-inschrijver

Rechtbank Rotterdam 28 oktober 2026, ECLI:NL:RBROT:2026:15212 lijkt me correct:

https://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ECLI:NL:RBROT:2026:15212

5.10.       Focus op Zorg stelt, kennelijk mede in het kader van de proportionaliteit, dat de systematiek van de Europese aanbesteding voor haar nieuw en aanmerkelijk formeler is, en dat het - zo begrijpt de voorzieningenrechter - op de weg lag van de Gemeente om meer duidelijkheid te verschaffen over de nieuwe procedure. De Gemeente betwist dat de aanbestedingsprocedure onduidelijk was voor de inschrijvers.

5.11.       In deze stelling wordt Focus op Zorg niet gevolgd. Daartoe is het volgende redengevend. Hoewel het, blijkens de mededelingen ter zitting, klopt dat de Gemeente geen specifieke voorlichting heeft gegeven, volgt naar het oordeel van de voorzieningenrechter duidelijk uit het Inkoopdocument (zie 1.3 en 2.1) dat de procedure was gewijzigd ten opzichte van de eerdere procedure. Uit dat Inkoopdocument, de checklist en bijlage 14 blijkt voorts heel duidelijk welke informatie, en dus welke documentatie, minimaal vereist was om mee te doen aan de aanbesteding. De referentieformulieren staan daar genoemd. Focus op Zorg heeft heel vroeg (al in juli 2026) haar inschrijving ingediend en er sindsdien kennelijk niet meer naar omgekeken. Ook niet na de twee Nota’s van Inlichtingen, waarin ruim 200 vragen zijn gesteld. Van haar had, als zij onzeker was over de gewijzigde situatie, verwacht mogen worden dat zij die Nota’s van Inlichtingen had gevolgd en aan de hand daarvan haar inschrijving nog eens had bezien. Focus op Zorg had haar eerdere inschrijving naar aanleiding hiervan kunnen intrekken en een nieuwe en complete inschrijving kunnen indienen. Wat daarvan zij, voor Focus op Zorg had het als redelijk geïnformeerde en normaal zorgvuldige inschrijver (de maatman-inschrijver) duidelijk moeten zijn dat er andere formaliteiten zouden gelden aangezien een andere aanbestedingsprocedure werd gevolgd dan in de voor Focus op Zorg welbekende Open House-constructie. Van de maatman-inschrijver wordt verwacht dat de aanbestedingsstukken zorgvuldig worden gelezen. Dat Focus op Zorg geen ervaring heeft met Europese aanbestedingen, zoals ter zitting meermaals is genoemd, kan haar dus niet baten. Per saldo voldoet de beslissing van de Gemeente aan de proportionaliteitseis, ook als rekening wordt gehouden met de wijziging van de procedure ten opzicht van het verleden.

Toch gaat het ‘vanuit de basis’ bij de ‘maatman-inschrijver’ niet om de ‘redelijk geïnformeerde en normaal zorgvuldige inschrijver’, maar om de ‘behoorlijk geïnformeerde en normaal oplettende inschrijver’.

Zie namelijk het arrest HvJEG 29 april 2004 in zaak C-496/99 P (Succhi di Frutta):

111         Het beginsel van doorzichtigheid, dat er het corollarium van vormt, heeft in essentie ten doel te waarborgen dat elk risico van favoritisme en willekeur door de aanbestedende dienst wordt uitgebannen. Het impliceert dat alle voorwaarden en modaliteiten van de gunningsprocedure in het aanbestedingsbericht of in het bestek worden geformuleerd op een duidelijke, precieze en ondubbelzinnige wijze, opdat, enerzijds, alle behoorlijk geïnformeerde en normaal oplettende inschrijvers de juiste draagwijdte kunnen begrijpen en zij deze op dezelfde manier interpreteren, en, anderzijds, de aanbestedende dienst in staat is om metterdaad na te gaan of de offertes van de inschrijvers beantwoorden aan de criteria welke op de betrokken opdracht van toepassing zijn.

En in navolging daarop, Hof Arnhem-Leeuwarden 19 juli 2022, ECLI:NL:GHARL:2022:6172:

3.12        […] Van de “maatman” van een behoorlijk geïnformeerde en normaal oplettende inschrijver maakt de kennis van de markt en de producten waarop de opdracht ziet, deel uit. […]

Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden 28 september 2021, ECLI:NL:GHARL:2021:9069:

4.2          […] Verder gaat het erom of alle behoorlijk geïnformeerde en normaal oplettende inschrijvers (de ‘maatman’) de juiste draagwijdte van een bepaalde eis/eisen hebben kunnen begrijpen en niet, zoals BAM stelt, op welke wijze Volkerrail eis 8.29 heeft mogen begrijpen.

Rechtbank Noord-Nederland 4 november 2025, ECLI:NL:RBNNE:2025:4713:

4.4.         […] Verder gaat het erom of een behoorlijk geïnformeerde en normaal oplettende inschrijver (de maatman) de juiste draagwijdte van de eis heeft kunnen begrijpen […].

Rechtbank Midden-Nederland 24 februari 2025, ECLI:NL:RBMNE:2025:776:

4.10.       Van een behoorlijk geïnformeerde en normaal oplettende gegadigde (hierna: de maatman) mag worden verwacht dat deze kennisneemt van de inhoud van alle Nota’s van Inlichtingen, omdat die volgens de leidraad hiervan integraal onderdeel uitmaken.

Rechtbank Midden-Nederland 12 september 2022, ECLI:NL:RBMNE:2022:3776:

3.5.         […] Verder gaat het erom of alle behoorlijk geïnformeerde en normaal oplettende inschrijvers (de ‘maatman’) de juiste draagwijdte van een bepaalde eis/voorwaarde hebben kunnen begrijpen.

En Rechtbank Zeeland-West-Brabant 23 februari 2021, ECLI:NL:RBZWB:2021:725:

4.3.         […] opdat enerzijds alle behoorlijk geïnformeerde en normaal oplettende inschrijvers (de maatman) de juiste draagwijdte kunnen begrijpen en deze op dezelfde manier interpreteren, en anderzijds de aanbestedende dienst in staat is om na te gaan of de inschrijvingen beantwoorden aan de criteria die op de betrokken opdracht van toepassing zijn.

Lees ook:

https://keesvandewater.blogspot.com/2018/10/vormvereisten-if-you-cant-stand-heat.html 

“Vastgoed of grond verkopen? Dat hoort niet op TenderNed”

Een principieel bericht van/op TenderNed:

https://www.tenderned.nl/cms/nl/nieuws/vastgoed-grond-verkopen-dat-hoort-niet-op-tenderned

“TenderNed is het nationale platform voor Europese en nationale aanbestedingen. Maar op TenderNed verschijnen ook aankondigingen voor de verkoop of uitgifte van vastgoed, grond of rechten zoals pacht en erfpacht. Daar is TenderNed niet voor bedoeld. Daarvoor zijn andere kanalen, zoals Biedboek van het Rijksvastgoedbedrijf, dat specifiek voor dit soort publicaties is ontwikkeld.

Verkoop van grond of vastgoed is meestal geen aanbesteding

Op TenderNed kondigen aanbestedende diensten hun overheidsopdrachten aan: werken, leveringen en diensten. Wie als overheid een pand of grond verkoopt, verhuurt of in (erf)pacht uitgeeft, koopt niets in. Zo'n transactie is in beginsel geen overheidsopdracht en valt niet onder de Aanbestedingswet.”

Lees ook:

https://keesvandewater.blogspot.com/2025/03/aanbestedingsrecht-is-ook-geen.html 

Fundamentele gebreken

De ‘twee parallelle kortgedingprocedures’ genoemd in deze Blog:

https://keesvandewater.blogspot.com/2026/10/de-keuze-voor-de-laagste-prijs.html

Zijn vandaag gepubliceerd.

Het gaat om Rechtbank Rotterdam 23 oktober 2026, ECLI:NL:RBROT:2026:14729:

https://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ECLI:NL:RBROT:2026:14729

5.12.       De voorzieningenrechter oordeelt dat de manier waarop in deze Aanbesteding invulling wordt gegeven aan het verstrekken van nadere opdrachten onder de raamovereenkomsten niet is toegestaan. Daarmee kleeft aan de Aanbesteding een fundamenteel gebrek. Hieronder legt de voorzieningenrechter uit hoe zij tot dat oordeel komt.

5.13.       In Afdeling 2.4.1 van de AW zijn de voorschriften opgenomen voor het plaatsen van raamovereenkomsten. In artikel 2.142 AW zijn de voorschriften opgenomen voor raamovereenkomsten met één ondernemer, zoals hier aan de orde. Artikel 2.142 AW is een implementatie van artikel 33 lid 2 van Richtlijn 2014/24/EU. Artikel 2.142 lid 1 AW bepaalt dat bij raamovereenkomsten met een enkele ondernemer, de op die raamovereenkomst gebaseerde overheidsopdrachten worden gegund volgens de in de raamovereenkomst gestelde voorwaarden. Artikel 2.142 lid 2 AW voegt toe dat overheidsopdrachten op basis van raamovereenkomsten met een enkele ondernemer kunnen worden gegund door die ondernemer schriftelijk te raadplegen en hem indien nodig te verzoeken zijn inschrijvingen aan te vullen. In dat laatste geval wordt de grens gevormd door de wezenlijke wijziging.

5.14.       Gunning moet dus plaatsvinden op basis van de voorwaarden uit de raamovereenkomst. Dat impliceert dat een raamovereenkomst met één ondernemer alleen kan worden aangegaan als in de raamovereenkomst alle voorwaarden voor de overheidsopdrachten zijn bepaald. Voor zover dat niet het geval is, mag het slechts gaan om voorwaarden die de opdracht niet wezenlijk wijzigen. Dat volgt ook uit de door de gemeente aangehaalde Explanatory Note van de Europese Commissie bij de oude Aanbestedingsrichtlijn (klassieke sectoren, 2004/18/EG). De raamovereenkomst dient de voorwaarden verregaand vast te leggen en mag er niet toe leiden dat bij het gunnen van nadere opdrachten aan de betreffende ondernemer in feite nieuwe overheidsopdrachten worden aanbesteed waarvoor ook andere inschrijvers belangstelling zouden hebben gehad, die nu dus niet kunnen meedingen. (Zie onder meer Conclusie AG Europese Hof van Justitie van 3 oktober 2018, ECLI:EU:C:2018:797 en Commissie van Aanbestedingsexperts advies 790).

5.15.       In deze aanbesteding bestaat een reëel risico dat de opdracht wel wezenlijk wordt gewijzigd als nadere bestellingen onder de raamovereenkomst worden gedaan. De aanbestedingssystematiek laat te veel ruimte voor het nader invullen en aanpassen van de producten die de gemeente kan afnemen. Het kernassortiment staat immers niet vast. Er is weliswaar een uitgangsassortiment (hetgeen de gemeente thans gebruikt), maar het kernassortiment onder de te sluiten raamovereenkomst wordt gaandeweg vastgesteld aan de hand van offertes die de opdrachtnemer opvraagt bij fabrikanten/leveranciers. Verder worden producten die uit de markt worden gehaald wegens end of life in het kernassortiment vervangen door andere, tevoren niet voldoende omschreven producten. Die kunnen in voorkomend geval sterk afwijken van hu voorgangers. Dat er wel specificaties zijn opgegeven waaraan het kernassortiment moet voldoen, verandert het voorgaande niet. Dell heeft ter zitting aangevoerd dat juist bij werkplek hardware een ogenschijnlijk kleine wijziging van de specificaties voor een compleet andere uitkomst kan zorgen. Het specificeren van een bepaald aantal USB-poorten, maximaal gewicht of minimale schermgrootte kan volgens Dell betekent dat een andere productlijn of zelfs een andere fabrikant moet worden gekozen om aan die eisen te voldoen. De gemeente heeft dit niet betwist.

5.16.       Ook laten de Aanbestedingsstukken veel ruimte voor aanpassing van het kernassortiment, zie onder meer PVE 52,53 en 144. Daarnaar gevraagd in het kader van de NVI’s heeft de gemeente aangegeven de standaardmiddelen uit het kernassortiment naar behoefte te willen bijwerken.

5.17.       Daarbij komt dat de Aanbesteding ruimte laat voor bestellingen buiten het kernassortiment (te bestellen via het Slim Scherm). Hoewel het hier volgens de gemeente om kleine aantallen zou gaan, zijn dit per definitie voor de inschrijvers onbekende producten.

5.18.       Al met al zijn de voorwaarden voor de nadere opdrachten onvoldoende bepaald in de raamovereenkomst.

5.19.       De Aanbesteding voldoet dus niet aan de door de wet aan aanbestedingen leidend tot een raamovereenkomst met één partij gestelde eisen. Dat leidt in dit geval tot een schending van het transparantie- en gelijkheidsbeginsel. Er is dus sprake van een fundamenteel gebrek.

En om Rechtbank Rotterdam 23 oktober 2026, ECLI:NL:RBROT:2026:14726:

https://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ECLI:NL:RBROT:2026:14726

5.31.       De voorzieningenrechter oordeelt dat het transparantiebeginsel is geschonden en dat de aanbesteding daarmee fundamenteel gebrekkig is. Hierna wordt uitgelegd hoe de voorzieningenrechter tot dat oordeel komt.

5.32.       Volgens vaste rechtspraak moeten op basis van het transparantiebeginsel alle voorwaarden en modaliteiten van een aanbestedingsprocedure in de aanbestedingsstukken op een duidelijke, precieze en ondubbelzinnige wijze worden geformuleerd, zodat alle behoorlijk geïnformeerde en normaal oplettende inschrijvers de juiste draagwijdte kunnen begrijpen en zij deze op dezelfde manier interpreteren. Dit betekent dat de aanbestedingsstukken moeten worden uitgelegd zoals elke behoorlijk geïnformeerde en normaal oplettende inschrijver dat zou doen.

5.33.       In dit geval zijn de aanbestedingsstukken niet duidelijk en eenduidig over het uurtarief waarmee rekening moet worden gehouden bij de inschrijving voor de optionele dienst plaatsing en installatie van werkplek hardware. Aanvankelijk was op het Prijzenformulier achter deze optionele dienst vermeld dat “het wettelijke minumumloon [hier] in [moet] opgenomen worden als ondergrens, nog te bepalen van welke leeftijd het minumumloon geldt”. In het herziene Prijzenformulier is dat verwijderd (zie 3.6 slot). Toen de gemeente gevraagd werd te bevestigen dat het wettelijke minimumloon de ondergrens is voor de uurtarieven, heeft de gemeente dat niet bevestigd. Daaraan heeft zij toegevoegd dat aan wet- en regelgeving dient te worden voldoen, ook bij inschrijving (zie vraag 294 van NVI 2, weergegeven in 3.13). Daarmee heeft de gemeente, zo heeft zij toegelicht, twee verschillende dingen willen aangeven, Met het eerste heeft zij willen aangeven dat het wettelijke minimumloon niet de ondergrens is voor het uurtarief (niet voor plaatsing en installatie en ook niet voor andere optionele diensten). De gemeente wijst er in dat kader ook op dat bij vraag 290 expliciet is aangegeven dat nul-bedragen niet zijn toegestaan maar bedragen van € 0,01 wel. Met het tweede deel van haar antwoord op vraag 294 heeft zij duidelijk willen maken dat inschrijvers zich in het algemeen vanzelfsprekend aan wet- en regelgeving dienen te houden, en dus ook bij de salariëring van hun werknemers. Volgens de gemeente staat het tarief dat in rekening wordt gebracht bij de gemeente voor de optionele diensten, ook los van die salariëring. De gemeente heeft voorts navraag gedaan bij de inschrijvers die met 0,01 hebben ingeschreven en hun verklaringen, voldoende geacht.

5.34.       Niet betwist is dat Computacenter, Bechtle en Aces in de veronderstelling verkeerden dat bij het uurtarief waarmee werd ingeschreven voor de dienst plaatsing in installatie rekening moest worden gehouden met het minimumuurloon en dat ook hebben gedaan. Zij hoefden niet te begrijpen dat men ook met een inschrijving met een uurtarief van € 0,01 kon “wegkomen”. Een inschrijver kon er immers van uitgaan dat het aan de gemeente in rekening te brengen uurtarief in elk geval enig verband zou houden met het door de inschrijver aan zijn personeel te betalen uurloon. De gemeente heeft niet duidelijk in de aanbestedingsstukken tot uitdrukking gebracht dat het uurtarief daarvan geheel los kon staan (mits dat kon worden toegelicht, waarover hierna). Dat sommige inschrijvers de tekst wel hebben opgevat zoals de gemeente die heeft bedoeld doet aan deze onduidelijkheid niet af.

5.35.       Ook de manier waarop de gemeente heeft beoordeeld of het uurtarief waarmee de winnende inschrijver heeft ingeschreven - een tarief van € 0,01 - niet abnormaal laag is, was voor de inschrijvers niet kenbaar. Vooropgesteld wordt dat het evident is dat een inschrijving met een dergelijke lage prijs een toelichting behoefde. Het is, naar tussen partijen ook vast staat, objectief onmogelijk om voor dit bedrag de bedoelde diensten kostendekkend te leveren. De gemeente heeft ter zitting verklaard dat zij de winnende inschrijvers om een toelichting heeft gevraagd om te kunnen beoordelen of het tarief niet abnormaal laag is. De toelichting die werd gegeven kwam er volgens de gemeente op neer dat ofwel sprake is van diensten die zijn inbegrepen in de normale service en dienstverlening bij levering van hardware ofwel dat deze verdisconteerd zijn in het opslagpercentage. Het was voor Computacenter c.s. niet voorzienbaar dat een dergelijke uitleg zou volstaan. Het bestaan van deze post veronderstelt immers dat het om extra werkzaamheden gaat, die normaliter tegen betaling worden aangeboden.

 

De keuze voor de laagste prijs

De aanbestedende dienst, klaarblijkelijk, gelet op de pleitnota, gemeente Rotterdam, is in staat om in een aanbestedingsprocedure in verband met een raamovereenkomst voor ‘mobiele hardware’ (smartphones, mobiele telefoons en tablets inclusief accessoires) te gunnen op basis van het gunningscriterium ‘economisch meest voordelige inschrijving vastgesteld op basis van de laagste prijs’.

Zie daartoe het vonnis Rechtbank Rotterdam 23 oktober 2026, ECLI:NL:RBROT:2026:14720:

https://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ECLI:NL:RBROT:2026:14720

5.18.       In dit geval heeft de gemeente gekozen voor de laagste prijs. Binnen de discretionaire vrijheid die de gemeente in dit kader heeft, was het haar toegestaan om te gunnen op basis van de laagste prijs en geen kwaliteitsaspecten in de gunningscriteria op te nemen. De gemeente heeft in het PVE, in samenhang met het prijzenformulier en de minimumspecificaties, uitgebreide eisen opgenomen waaraan de inschrijvers moeten voldoen. De gemeente heeft in de aanbestedingsstukken aangegeven geen meerwaarde te zien in partijen die het “beter/sneller/hoger” kunnen dan de eisen in het PVE. Naar het oordeel van de voorzieningenrechter heeft de gemeente de keuze voor de laagste prijs als gunningscriterium voldoende gemotiveerd in de NVI’s (zie het antwoord op vraag 4 en vraag 334). Voldoende gebleken is dat de eisen die de gemeente in de PVE stelt al een duidelijk kwaliteitsniveau op uiteenlopende aspecten garanderen, zodat inschrijvingen die daaraan voldoen in zoverre kwalitatief gelijkwaardig zijn. Betere kwaliteit heeft voor de gemeente geen meerwaarde en behoeft dus niet mee te wegen. Van belang daarbij is dat het hier, zoals de gemeente heeft aangevoerd en ook niet wordt betwist, met name om het inkopen en weer doorverkopen van gestandaardiseerde hardware-producten gaat. De omstandigheid dat er redenen zijn aan te wijzen om te kiezen voor de beste prijs-kwaliteitsverhouding is, gelet op het voorgaande, onvoldoende om de keus voor het gunningscriterium laagste prijs als zodanig onacceptabel te achten.

5.19.       De gemeente heeft een neutrale technische omschrijving van een aantal producten gegeven die meebrengt dat concurrentie op prijs voor die producten, waarvan de levering inderdaad de kern van de opdracht vormt, mogelijk is. Daarbij heeft zij het, onder meer vanwege de huidige markt voor de hier bedoelde hardware, wenselijk geacht om inschrijvingen niet te beoordelen op inkoopprijs maar op een opslagpercentage dat de inschrijver over de inkoopprijs rekent. De gemeente heeft aangenomen dat van wezenlijke verschillen tussen de inkoopprijzen die de diverse spelers op de reseller markt bij de fabrikanten en distributeurs kunnen bedingen, geen sprake is. Ook dat is op zichzelf een toelaatbare keuze die mededinging mogelijk maakt.

Het mag de gemeente echter niet baten:

5.35.       In twee parallelle kortgedingprocedures over de Aanbesteding, ingesteld door andere inschrijvers, wordt eveneens vandaag vonnis gewezen. In die procedures is - op grond van andere gronden dan door [eiseres] aangevoerd - geoordeeld dat sprake is van fundamentele gebreken in de aanbestedingsprocedure en wordt beslist dat de aanbestedingsprocedure gestaakt moet worden en dat de gemeente, desgewenst, tot heraanbesteding dient over te gaan. Dat betekent dat ondanks de beslissingen in dit vonnis, aan de aanbestedingsprocedure geen verdere uitvoering kan worden gegeven.

Die ‘twee parallelle kortgedingprocedures’ zijn thans nog niet gepubliceerd.

Ben dus benieuwd.

Wellicht gaat het om een zelfde kwestie als genoemd in deze Blog (maar dan onder de GIBIT):

https://keesvandewater.blogspot.com/2026/02/een-disproportionele-uitvraag.html

Bijvoorbeeld, dat Apple geen smartphones aan resellers wenst te leveren op basis van hetgeen door de gemeente in de aanbestedingsprocedure is/wordt uitgevraagd? 

Verband met het voorwerp van de opdracht

In artikel 67 lid 2 Richtlijn 2014/24/EU is onder meer bepaald:

De economisch meest voordelige inschrijving uit het oogpunt van de aanbestedende dienst wordt vastgesteld op basis van de prijs of de kosten, op basis van kosteneffectiviteit, zoals de levenscycluskosten, overeenkomstig artikel 68, waarbij onder meer de beste prijs-kwaliteitsverhouding in aanmerking kan worden genomen, te bepalen op basis van criteria, waaronder kwalitatieve, milieu- en/of sociale aspecten, die verband houden met het voorwerp van de betrokken opdracht. […]

En artikel 67 lid 3 Richtlijn 2014/24/EU luidt als volgt:

Gunningscriteria worden geacht verband te houden met het voorwerp van de overheidsopdracht wanneer zij betrekking hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of diensten, in alle opzichten en in elk stadium van hun levenscyclus, met inbegrip van factoren die te maken hebben met: 

a)            het specifieke productieproces, het aanbieden of de verhandeling van deze werken, leveringen of diensten, of

b)            een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus, 

zelfs wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële basis.

Zie ook artikel 2.114 lid 2 en artikel 2.115 leden 2 en 3 Aanbestedingswet 2012.

Voorts is in Overweging 97 van Richtlijn 2014/24/EU opgenomen:

De voorwaarde dat er een verband met het voorwerp van de opdracht moet zijn sluit echter criteria en voorwaarden uit met betrekking tot algemeen ondernemingsbeleid, die namelijk niet kunnen worden beschouwd als een factor welke kenmerkend is voor het specifieke productie- of verrichtingsproces. De aanbestedende dienst mag derhalve niet als voorwaarde kunnen stellen dat de inschrijver een beleid van maatschappelijk en ecologisch verantwoord ondernemen voert.

De Conclusie van de AG R. Norkus van 22 oktober 2026 in zaak C-552/25 (Balmung Medical Handel) geeft in voornoemd verband een praktisch werkbare grammaticale uitleg van het begrip ‘verband met het voorwerp van de opdracht’ (hieronder zonder voetnoten):

https://infocuria.curia.europa.eu/tabs/document/C/2025/C-0552-25-00000000RP-01-P-01/CONCL/328459-NL-1-html

 

31.          Het begrip „verband met het voorwerp van de opdracht” wordt niet gedefinieerd in artikel 67, leden 2 en 3, van richtlijn 2014/24, gelezen in samenhang met overweging 97 ervan.(20) Niettemin biedt dit artikel aanwijzingen aan de hand waarvan het verband tussen de gunningscriteria en het voorwerp van de opdracht kan worden vastgesteld, en zodoende aan de desbetreffende eis kan worden voldaan. Volgens de bewoordingen van dit artikel worden, wanneer de economisch meest voordelige inschrijving uit het oogpunt van de aanbestedende dienst wordt vastgesteld op basis van criteria die onder andere milieuaspecten omvatten, deze criteria geacht verband te houden met het voorwerp van de overheidsopdracht wanneer zij betrekking hebben op de in het kader van die opdracht te verrichten werken, leveringen of diensten, in alle opzichten en in elk stadium van hun levenscyclus(21), met inbegrip van factoren die te maken hebben met het specifieke productieproces, de levering of de verhandeling van deze werken, leveringen of diensten, of een specifiek proces voor een andere fase van hun levenscyclus. Het artikel bepaalt dat dit zelfs het geval is wanneer deze factoren geen deel uitmaken van hun materiële inhoud.

32.          Uit de bewoordingen van artikel 67, leden 2 en 3, van richtlijn 2014/24, gelezen in samenhang met overweging 97 ervan, volgt dat het begrip „verband met het voorwerp van de opdracht” een ruim begrip is, in die zin dat een gunningscriterium als verband houdend met dat voorwerp wordt beschouwd wanneer het samenhangt met de aard zelf van het goed of de dienst en alle fasen van het bestaan daarvan of de processen die daaraan gekoppeld zijn. Het is dus niet noodzakelijk dat het criterium betrekking heeft op een intrinsiek kenmerk van het product. […]

33.          Bovendien zij erop gewezen dat artikel 67, leden 2 en 3, van richtlijn 2014/24, gelezen in samenhang met lid 1 ervan, bepaalt dat de voorwaarde dat de gunningscriteria verband houden met het voorwerp van de opdracht, tot doel heeft het mogelijk te maken de economisch meest voordelige inschrijving uit het oogpunt van de aanbestedende dienst te bepalen. Deze voorwaarde, in de zin van dat artikel, maakt het dus mogelijk om deze criteria in het kader van de gunning van de opdracht te gebruiken als middelen voor de beoordeling van de waarde van de inschrijvingen in termen van prijs, kosten of prijs‑kwaliteitsverhouding. Om deze reden moet er een nauwe samenhang, of zelfs een logisch verband, bestaan tussen de inhoud van de gekozen gunningscriteria en de door de aanbestedende dienst geformuleerde aankoopbehoefte.

De Conclusie bevat verder ook een contextuele uitlegging en een teleologische uitlegging van artikel 67 leden 2 en 3 Richtlijn 2014/24/EU.

Lees ook:

https://keesvandewater.blogspot.com/2024/07/het-gebruik-van-de-co2-prestatieladder.html 

Valse verklaringen

Artikel 57 lid 4 onder h) Richtlijn 2014/24/EU luidt als volgt:

De aanbestedende diensten kunnen elke ondernemer van deelname aan een aanbestedingsprocedure uitsluiten, of daartoe door de lidstaten worden verplicht, indien voldaan is aan één van de volgende voorwaarden:

[…]

wanneer de ondernemer zich in ernstige mate schuldig heeft gemaakt aan valse verklaringen bij het verstrekken van de informatie die nodig is voor de controle op het ontbreken van gronden voor uitsluiting of de naleving van de selectiecriteria, of die informatie heeft achtergehouden, of niet in staat was de ondersteunende documenten die vereist zijn op grond van artikel 59 over te leggen

Zie ook artikel 2.87 lid 1 sub h Aanbestedingswet 2012.

En in artikel 18 lid 1 Richtlijn 2014/24/EU is bepaald:

Aanbestedende diensten behandelen ondernemers op gelijke en niet-discriminerende wijze en handelen op een transparante en proportionele wijze.

Uit het arrest HvJEU 15 oktober 2026 in zaak C‑402/25 (Plungės rajono savivaldybės administracija) volgt, dat ‘handelen op een […] proportionele wijze’ voornoemd verband houdt met het evenredigheidsbeginsel.

En dat (ook) bij de facultatieve uitsluitingsgrond ‘valse verklaringen’ het evenredigheidsbeginsel moet worden toegepast:

https://infocuria.curia.europa.eu/tabs/document/C/2025/C-0402-25-00000000RP-01-P-01/ARRET/328133-NL-1-html

44.          Zoals blijkt uit deze bepaling, gelezen in samenhang met overweging 101 van die richtlijn, bestaat de zin en het doel van deze facultatieve grond erin ondernemers uit te sluiten van wie de betrouwbaarheid ernstig is aangetast doordat zij opzettelijk of uit onachtzaamheid valse verklaringen hebben afgelegd.

45           Bij de vaststelling in zijn nationale regeling van de voorwaarden voor toepassing van deze facultatieve uitsluitingsgrond moet elke lidstaat de wezenlijke kenmerken daarvan zoals vastgelegd in artikel 57, lid 4, onder h), van richtlijn 2014/24 in acht nemen (zie in die zin arrest van 19 juni 2019, Meca, C‑41/18, EU:C:2019:507, punt 33).

46           Voorts moet die facultatieve uitsluitingsgrond worden toegepast overeenkomstig het evenredigheidsbeginsel - een algemeen beginsel van Unierecht dat inzake openbare aanbestedingen in herinnering wordt gebracht in artikel 18, lid 1, van richtlijn 2014/24 -, waarvan de eerbiediging bijzondere aandacht verdient bij de toepassing van diezelfde facultatieve uitsluitingsgrond (arrest van 30 januari 2020, Tim, C‑395/18, EU:C:2020:58, punten 45 en 48 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

47           In dat opzicht moet de uitsluiting ten eerste tijdelijk zijn. Uit overweging 101 van richtlijn 2014/24 blijkt namelijk dat de nationale wetgeving waarin de toepassingsvoorwaarden van artikel 57, lid 4, eerste alinea, onder h), van deze richtlijn worden vastgelegd, moet voorzien in een maximale duur van de uitsluiting. Artikel 57, lid 7, van deze richtlijn specificeert dat voor een facultatieve uitsluitingsgrond de duur van deze uitsluiting niet langer mag zijn dan drie jaar wanneer deze niet bij onherroepelijk vonnis is vastgesteld (arrest van 26 januari 2023, HSC Baltic e.a., C‑682/21, EU:C:2023:48, punt 39).

48           Ten tweede moet de betrokken ondernemer - behoudens wanneer hij bij onherroepelijk vonnis volledig is uitgesloten van deelname aan openbare aanbestedingsprocedures - tijdens deze periode van uitsluiting toegelaten worden om deel te nemen aan een dergelijke procedure indien hij overeenkomstig artikel 57, lid 6, van richtlijn 2014/24, gelezen in samenhang met overweging 102 ervan, bewijst dat de maatregelen die hij heeft genomen, voldoende zijn om zijn betrouwbaarheid aan te tonen. Op die manier worden ondernemers aangemoedigd om herstelmaatregelen te nemen (zie in die zin arresten van 3 juni 2021, Rad Service e.a., C‑210/20, EU:C:2021:445, punt 35, en 26 januari 2023, HSC Baltic e.a., C‑682/21, EU:C:2023:48, punt 40 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

49           Ten derde vereist het evenredigheidsbeginsel dat de houding en het gedrag van de betrokken ondernemer op basis van alle relevante gegevens concreet en individueel wordt beoordeeld (zie in die zin arrest van 3 juni 2021, Rad Service e.a., C‑210/20, EU:C:2021:445, punt 40 en aldaar aangehaalde rechtspraak). In dit verband volgt uit de bewoordingen van artikel 57, lid 4, eerste alinea, onder h), van deze richtlijn dat moet worden onderzocht en vastgesteld of de betrokken ondernemer met name schuldig is aan valse verklaringen bij het verstrekken van de gegevens die vereist zijn voor de controle op de naleving van de selectiecriteria. Bovendien mogen overeenkomstig overweging 101 van die richtlijn kleine onregelmatigheden slechts in uitzonderlijke omstandigheden tot de uitsluiting van een ondernemer leiden.

[…]

53           Ten eerste kunnen de aanbestedende diensten overeenkomstig artikel 57, lid 5, tweede alinea, van richtlijn 2014/24 namelijk op ieder moment tijdens de procedure een ondernemer van deelname aan een aanbestedingsprocedure uitsluiten, of door lidstaten worden verplicht dat te doen, wanneer blijkt dat die ondernemer wegens vóór of tijdens de procedure verrichte of nagelaten handelingen verkeert in het in artikel 57, lid 4, eerste alinea, onder h), bedoelde geval. De uitsluitingsgrond van deze bepaling kan dus zowel worden toegepast in de procedure voor het plaatsen van een overheidsopdracht in het kader waarvan de ondernemer zich schuldig heeft gemaakt aan valse verklaringen bij het verstrekken van de informatie die nodig is om na te gaan of de selectiecriteria zijn nageleefd, als in latere aanbestedingsprocedures (zie in die zin arresten van 3 oktober 2019, Delta Antrepriză de Construcţii şi Montaj 93, C‑267/18, EU:C:2019:826, punten 34 en 35, en 21 december 2023, Infraestruturas de Portugal en Futrifer Indústrias Ferroviárias, C‑66/22, EU:C:2023:1016, punten 67‑69).

Zie ook mijn noot onder het Nederlandse vonnis Rechtbank Overijssel 8 april 2025, ECLI:NL:RBOVE:2025:2152 in «JAAN» 2025/99 (Sdu) waarbij ik concludeer:

“De conclusie is, dat het vonnis geen navolging verdient. Artikel 2.87a lid 1 jo. artikel 2.87 lid 1 sub h Aanbestedingswet 2012 maakt immers geen onderscheid tussen ‘valse verklaringen in een eerdere aanbestedingsprocedure’ en ‘valse verklaringen in een lopende aanbestedingsprocedure’. En artikel 2.87a lid 1 Aanbestedingswet 2012 gaat bij alle facultatieve uitsluitsluitingsgronden, dus ook bij de ‘valse verklaringen’, uit van het toepassen van een ‘proportionaliteitstoets’ (lees beter: ‘evenredigheidstoets’).”

Uit het Europese arrest voornoemd blijkt verder ook, dat het in beginsel, onder (evenredige) voorwaarden, mogelijk is, om te werken met een tijdelijke openbare lijst met de namen van ondernemers die bij onherroepelijk vonnis schuldig zijn bevonden aan valse verklaringen in een openbare aanbestedingsprocedure:

57           Om de verwijzende rechter een nuttig antwoord te geven, moet worden verduidelijkt of, en zo ja onder welke voorwaarden, op grond van richtlijn 2014/24 aan een autoriteit die bevoegd is voor overheidsopdrachten, een bevoegdheid om bevelen te geven kan worden verleend op grond waarvan deze een aanbestedende dienst kan verplichten een ondernemer te plaatsen op een lijst van ondernemers die bij onherroepelijk vonnis schuldig zijn bevonden aan valse verklaringen in een openbare aanbestedingsprocedure.

58           In dit verband blijkt uit de rechtspraak van het Hof dat het verenigbaar is met artikel 57, lid 4, eerste alinea, onder h), van richtlijn 2014/24 en met het in artikel 18, lid 1, van deze richtlijn neergelegde evenredigheidsbeginsel dat de namen van de ondernemers van wie is vastgesteld dat zij in dergelijke procedures schuldig zijn bevonden aan valse verklaringen bij het verstrekken van de informatie over de naleving van de kwalificatievereisten, tijdelijk worden bekendgemaakt op een lijst die is bestemd om het beheer van procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten te vergemakkelijken. Deze facultatieve uitsluitingsgrond is namelijk bedoeld om het mogelijk te maken de toegang van dergelijke ondernemers tot procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten te beperken door middel van een principieel verbod om aan die procedures deel te nemen, en voorts heeft deze bekendmaking, die toegankelijk is voor aanbestedende diensten en andere op het gebied van overheidsopdrachten bevoegde instanties, tot doel de toepassing van deze beperking te vergemakkelijken (zie naar analogie arrest van 26 januari 2023, HSC Baltic e.a., C‑682/21, EU:C:2023:48, punten 44 en 45).

Lees ook:

https://keesvandewater.blogspot.com/2025/08/jaan-202599.html